Interview met Bert Niemeijer

1 juli 2016 Terug naar overzicht

Utrecht, 1 juli 2016

Geregeld stellen we op deze site iemand aan u voor die nauw betrokken is bij DigiTrage. Dit keer is dit Bert Niemeijer. Bert is rector/directeur van de Academie voor Wetgeving en de Academie voor Overheidsjuristen. Daarnaast is Bert bijzonder hoogleraar empirische rechtssociologie bij de juridische faculteit van de Vrije Universiteit van Amsterdam en verricht hij onder andere sociaal wetenschappelijk onderzoek op het terrein van geschilbeslechting, rechtspraak, de werking van wetgeving en de maatschappelijke betekenis van privaatrechtelijke regulering. Bert is sinds april 2014 betrokken bij DigiTrage als lid van de Raad van Advies.


Bert Niemeijer

Kun je iets over je achtergrond vertellen?
Ik heb met groot plezier rechten gestudeerd in de mooie stad Groningen. Maar ik vond de studie toch tamelijk theoretisch. Vragen over hoe mensen het recht gebruiken en beleven en of over de mate waarin grote idealen van het recht, zoals rechtsgelijkheid, rechtszekerheid en toegankelijkheid, ook feitelijk worden gerealiseerd kwamen maar mondjesmaat aan de orde. Daarom ben ik daarnaast sociologie gaan studeren. Vervolgens ben ik bij de universiteit gaan werken en gepromoveerd op een onderzoek over hoe geschillen over bouwplannen in de praktijk worden opgelost.

Maar na enige tijd begon het toch te knagen: de academische wereld vond ik wel erg ver verwijderd van maatschappelijke problemen waarin het recht iets kan betekenen. Mijn belangstelling voor de toepassing en effectiviteit van recht bracht mij vervolgens naar het onderzoekscentrum van het Ministerie van Justitie, het WODC. Daar was ik plaatsvervangend directeur en hoofd van een afdeling waar toegepast onderzoek werd gedaan op maatschappelijk belangrijke thema's als toegang tot recht, rechtspleging, geschilbeslechting buiten de rechter om en (effectiviteit van) wetgeving.

Wat zijn je huidige activiteiten?
Sinds ruim een jaar ben ik directeur van de Academie voor Wetgeving en Overheidsjuristen. Dat is een opleidings- en kenniscentrum in Den Haag voor beginnende en ervaren juristen die bij het rijk werken. Wij organiseren onderwijs over allerlei juridische onderwerpen. Daarnaast besteden we veel aandacht aan vaardigheden, zoals onderhandelen, effectief overtuigen, conflictoplossing, etc. Juridisch gelijk hebben is immers iets anders dan gelijk krijgen. Ook organiseren we regelmatig lezingen en discussiebijeenkomsten. Sinds 2005 werk ik tevens als (bijzonder) hoogleraar rechtssociologie bij de Vrije Universiteit. Tegenwoordig geef ik daar twee vakken: 'Recht en praktijk' en 'Rechtssociologie en rechtspleging'. Daarnaast publiceer ik met enige regelmaat en begeleid ik mensen bij hun proefschrift.


Academie voor Wetgeving op het Lange Voorhout in Den Haag

Hoe denk je over geschilbeslechting in Nederland?
Veel mensen weten niet wat ze moeten doen in geval van een geschil. Bovendien, het ene geschil is het andere niet. Daarom biedt een grote variëteit in het aanbod aan oplossingmogelijkheden de beste garantie voor geschilbeslechting op maat. Voor veel geschillen is de gang naar de rechter niet geschikt, want ver weg en nogal traag en duur. Het is niet voor niks dat van alle juridische geschillen niet meer dan 5% bij de rechter terecht komt. Er zijn massa's mensen die met betalingsgeschillen te maken hebben en alleen daarom al is een toegankelijke en effectieve oplossing voor dit soort gevallen van groot belang. Dat geldt zowel voor schuldeisers als voor schuldenaren. Daarmee is indirect ook de samenleving gediend. Tegelijkertijd moet de behandeling van het geschil ook voldoen aan eisen van zorgvuldigheid, onpartijdigheid en moeten gebruikers er tevreden over zijn.

Vanwaar je betrokkenheid bij Digitrage?
Mijn kennismaking met Digitrage leerde mij dat hier een slimme en betaalbare procedure was uitgedacht, die bovendien aan de noodzakelijke zorgvuldigheidseisen voldoet. Dat de procedure langs digitale weg wordt gevoerd zie ik als een groot voordeel. Het kan daardoor sneller en goedkoper. Een groot voordeel is ook dat partijen zelf aan zet blijven, maar wel worden (be)geleid naar een oplossing voor hun probleem. Dit maakt de procedure zeer gebruiksvriendelijk. Dat er wordt gewerkt met deskundige en ervaren arbiters maakt dat partijen ook vertrouwen in de procedure kunnen hebben.

Wat vind je van online geschilbeslechting?
Internet en sociale media hebben het delen van informatie en over en weer reageren aanzienlijk versnelt. Burgers willen de ontwikkelingen met betrekking tot hun geschil kunnen volgen en verwachten daarbij ruimte voor interactie. Door 'open sources' is er bovendien steeds meer en meer betrouwbare juridische informatie beschikbaar die voor burgers, bedrijven en tussenpersonen gratis toegankelijk is. Mensen verwachten in toenemende mate dat de beslechting van geschillen zich hierop aanpast en open en toegankelijk, transparant en interactief is. Digitalisering en 'Big Data' zullen de juridische wereld steeds meer gaan bepalen. Dat geldt zowel allerlei vormen van geschilbeslechting en de rechtspraak als de juridische dienstverlening. Het is moeilijk te voorspellen hoe snel deze ontwikkelingen zullen verlopen. Maar een ding is zeker, partijen die zich hierop niet tijdig weten aan te passen zullen het moeilijk krijgen. De digitalisering van de rechtspraak is nog maar net begonnen. Ik ben er van overtuigd dat de rechtspraak met grote voortvarendheid moet doorontwikkelen. Anders dreigt het gevaar dat de rechtspraak uitsluitend nog een rol speelt in een niche in de wereld van de geschilbeslechting, bijvoorbeeld die van juridische hoogwaardige expert voor 'repeatpleayers'.

Hoe zie je de toekomst van Digitrage?
Digitrage is een innovatief en veelbelovend initiatief. De markt voor geschilbeslechting is nog lang niet uitontwikkeld en er zullen zich ongetwijfeld nieuwe toetreders aandienen. Digitrage heeft het voordeel van de relatieve voorsprong op een belangrijk deelterrein, die van betalingsgeschillen. Maar Digitrage zal stevig aan de weg moet blijven timmeren om die voorsprong te blijven behouden. Maar gezien de ambitie, gedrevenheid en deskundigheid die tot nu toe aan de dag wordt gelegd is er alle reden om de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien.